Nhiều người khi thấy lưng đau mỏi, gối kêu lạo xạo hoặc đêm đi tiểu nhiều lần thường nghĩ ngay đến tuổi tác hay thời tiết. Tuy nhiên, chế độ ăn và thói quen dinh dưỡng, sinh hoạt hằng ngày cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe thận, xương và khớp.

1. Không ăn quá mặn, hạn chế muối và gia vị nhiều natri

Theo y học cổ truyền (YHCT): Vị mặn thuộc hành Thủy và có mối liên hệ với tạng Thận. YHCT nhấn mạnh nguyên tắc sử dụng ngũ vị điều độ, không nên ăn quá thiên lệch về một vị.

Theo y học hiện đại: Ăn nhiều muối làm tăng lượng natri trong khẩu phần và góp phần làm tăng huyết áp. Tăng huyết áp kéo dài là một yếu tố nguy cơ đối với bệnh tim mạch và bệnh thận. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị người lớn tiêu thụ dưới 2.000 mg natri mỗi ngày, tương đương dưới 5 g muối.

Chế độ ăn nhiều natri cũng làm tăng lượng canxi bài tiết qua nước tiểu. Tuy nhiên, mối liên hệ giữa lượng muối ăn vào và sức khỏe xương còn phức tạp, không nên hiểu rằng ăn mặn là nguyên nhân trực tiếp gây thoái hóa khớp hoặc đau xương khớp.

Giảm mặn từ từ:

Ưu tiên các món luộc, hấp, áp chảo. Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn đóng hộp, nước chấm và gia vị chứa nhiều natri. Nếm trước khi thêm muối hoặc nước chấm vào món ăn. Không cần loại bỏ hoàn toàn muối mà nên kiểm soát tổng lượng natri trong khẩu phần.

2. Hạn chế thực phẩm nhiều đường bổ sung trong thói quen dinh dưỡng

Theo YHCT: Vị ngọt có mối liên hệ với tạng Tỳ. Theo quan niệm YHCT, ngũ vị cần được sử dụng cân bằng; ăn quá nhiều đồ ngọt, béo hoặc khó tiêu có thể ảnh hưởng đến công năng vận hóa của Tỳ ở một số thể trạng.

Theo y học hiện đại: Tiêu thụ nhiều đường bổ sung, đặc biệt từ nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo và các loại đồ uống có đường, làm tăng lượng năng lượng nạp vào và góp phần tăng cân. Khi trọng lượng c‌ơ th‌ể tăng, các khớp chịu lực như đầu gối, háng và cột sống phải chịu tải lớn hơn.

Đường huyết tăng kéo dài cũng gây ra những thay đổi bất lợi đối với protein trong c‌ơ th‌ể thông qua quá trình glycat hóa. Tuy vậy, không nên hiểu rằng ăn một món ngọt sẽ trực tiếp làm tổn thương sụn khớp.

Giảm đường bổ sung:

Hạn chế nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo và đồ uống đóng chai có nhiều đường. Ưu tiên nước lọc và các loại đồ uống không đường. Ăn trái cây nguyên quả thay vì thường xuyên sử dụng nước ép hoặc đồ uống có thêm đường. Khi mua thực phẩm đóng gói, nên kiểm tra lượng đường bổ sung trên nhãn dinh dưỡng.

3. Uống đủ nước 

Theo YHCT: Quan niệm “Thận chủ thủy” nhấn mạnh vai trò của Thận trong điều hòa thủy dịch. Vì vậy, duy trì thói quen uống nước và sinh hoạt điều độ được xem là một phần của dưỡng sinh.

Theo y học hiện đại: Nước cần thiết cho nhiều chức năng của c‌ơ th‌ể, trong đó có việc giúp thận loại bỏ chất thải qua nước tiểu. Thiếu nước nghiêm trọng ảnh hưởng đến chức năng thận và làm tăng nguy cơ hình thành sỏi thận ở một số người.

Lưu ý, không nên chỉ dựa vào đau lưng, mỏi gối hoặc số lần đi tiểu để kết luận c‌ơ th‌ể đang thiếu nước hay “thận yếu”. Đau lưng có nhiều nguyên nhân, trong khi đi tiểu nhiều lần về đêm cũng có thể liên quan đến tuổi tác, thuốc đang sử dụng hoặc các bệnh lý khác.

Đĩa đệm và sụn khớp có chứa nhiều nước nhưng uống thêm nước không thể làm đĩa đệm đã thoái hóa tự phục hồi hoặc chữa khỏi đau khớp. Chăm sóc xương khớp cần kết hợp vận động phù hợp, duy trì cân nặng hợp lý, dinh dưỡng đầy đủ và tìm đúng nguyên nhân khi có triệu chứng kéo dài.

Uống nước rải đều trong ngày:

Không nhất thiết ai cũng phải uống đúng 1,5 - 2 lít nước mỗi ngày. Nhu cầu dịch thay đổi tùy theo tuổi, cân nặng, thời tiết, mức độ vận động, chế độ ăn và tình trạng sức khỏe. Quỹ Thận Quốc gia Hoa Kỳ cũng lưu ý không có một lượng nước cố định phù hợp với tất cả mọi người.

Người mắc bệnh thận mạn giai đoạn tiến triển, suy tim hoặc đang được bác sĩ yêu cầu hạn chế dịch cần tuân thủ lượng nước được khuyến nghị, thay vì tự ý uống thật nhiều nước.