Cùng với dư âm của Đối thoại Shangri - La 12 trước đó với phát biểu quan trọng của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, có cảm giác Việt Nam đang ở trong một thời điểm đặc biệt mà đối ngoại là kế sách vô cùng quan trọng. Dễ nhận thấy, ưu tiên hàng đầu và cũng là điểm thu hút sự quan tâm của dư luận quốc tế là mối quan hệ giữa Việt Nam với Trung Quốc, mối quan hệ giữa Việt Nam với các nước ASEAN … Là cây bút bình luận quốc tế sắc sảo, nhà báo Hồ Quang Lợi cùng chúng tôi trao đổi ý kiến về một "tuần lễ đối ngoại” đặc biệt vừa qua.

Ông Hồ Quang Lợi: Hiện nay, không có bất cứ quốc gia nào có thể phát triển được mà không tham gia vào các luồng hội nhập khu vực và toàn cầu. Trong một thế giới đang biến đổi hết sức sâu sắc, trong đó đan chéo nhiều tầng quan hệ, nhiều tầng lợi ích, luôn đòi hỏi khả năng thích ứng, đòi hỏi bản lĩnh, trí tuệ năng cảm của các nhà hoạch định và điều hành chính sách quốc gia. Hội nhập, như chúng ta đã làm thời gian qua với cách thức và bước đi phù hợp, bảo đảm cho đất nước có môi trường hòa bình, mối quan hệ quốc tế ngày một rộng mở. Điều đó đã tác động rất tích cực vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc từ khi chúng ta tiến hành công cuộc đổi mới. Sẽ không thể có Việt Nam như ngày hôm nay nếu ta không hội nhập một cách chủ động và mạnh mẽ như vậy.

Việt Nam đang hội nhập sâu hơn vào đời sống quốc tế, có vai trò, vị thế ngày càng cao, tiếng nói ngày càng được tôn trọng trong khu vực và trên thế giới. Lực ta chưa thật mạnh, nhưng thế nước đang lên!

- Thế nước của ta là thế nước của một quốc gia nằm ở một trong những điểm hội tụ của những nền văn minh lớn, của những luồng giao lưu quan trọng, của những mối quan hệ quốc tế phức tạp và nhạ‌y cả‌m nhất. Vận hội là đây, thử thách cũng là đây!

- Vào thời điểm này, lãnh đạo Đảng, Nhà nước triển khai rất nhiều chuyến thăm cấp Nhà nước tới các nước vừa là láng giềng, vừa có mối quan hệ chiến lược với ta là Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia. Ba chuyến thăm liên tiếp trong vòng một tuần đối với 3 quốc gia này chứng tỏ Việt Nam rất coi trọng các nước láng giềng, coi trọng quan hệ với Trung Quốc, đồng thời coi trọng quan hệ với các nước ASEAN. Việt Nam mong muốn vừa phát triển quan hệ với Trung Quốc, với ASEAN, vừa muốn đẩy mạnh quan hệ của cả khối ASEAN với Trung Quốc để giải quyết các vấn đề chung mà các quốc gia trong khu vực quan tâm. Ba chuyến thăm này càng khẳng định chính sách đối ngoại của Việt Nam là nhất quán, góp phần giải quyết một cách tích cực các vấn đề trong quan hệ song phương giữa Việt Nam với mỗi nước vì lợi ích hoà bình, hợp tác và phát triển.

-Những thông tin tôi nhận được về chuyến thăm Thái Lan của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng là rất tích cực. Chuyến đi diễn ra vào thời điểm quan hệ Việt Nam - Thái Lan có bước phát triển mới rất tốt đẹp. Trao đổi thương mại giữa hai nước hiện nay là 6,8 tỉ USD và phấn đấu đến 2020 là 15 tỉ USD. Có những điều quý giá làm nồng ấm quan hệ Việt Nam -Thái Lan như ở Thái Lan có Khu lưu niệm Bác Hồ ở làng Hữu nghị Việt - Thái, nơi Bác Hồ đã từng sống và hoạt động từ tháng 7-1928 đến tháng 11-1929. Điểm nổi bật trong hai chuyến thăm của Tổng Bí thư và Chủ tịch nước đã xác định quan hệ đối tác chiến lược giữa Việt Nam với Thái Lan, với Indonesia và sắp tới đây là với Singapore. Tôi muốn nói thêm rằng Thái Lan, Indonesia và Singapore là những nước đầu tiên trong ASEAN có quan hệ đối tác chiến lược với nước ta, trong khi Thái Lan chọn Việt Nam là nước đầu tiên trong khu vực thiết lập khuôn khổ quan hệ đối tác chiến lược. Một chương mới đang mở ra...

- Chuyến thăm Trung Quốc của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang là chuyến thăm cấp cao đầu tiên của Việt Nam, sau khi Trung Quốc chuyển giao sang thế hệ lãnh đạo thứ 5. Như vậy, chuyến thăm lần này vừa tiếp nối tinh thần chuyến thăm Trung Quốc của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng năm 2011, vừa có ý nghĩa mở đầu cho một giai đoạn mà phía Trung Quốc đã có một thế hệ lãnh đạo mới.

Khi nhận được thông tin về kết quả tích cực chuyến thăm của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang, nhân dân rất phấn khởi. Chuyến thăm này diễn ra trong bối cảnh quốc tế, khu vực có những chuyển biến, ẩn chứa nhiều khía cạnh phức tạp, nhạ‌y cả‌m, đầy thách thức, thậm chí có những nguy cơ. quan hệ Việt-Trung bên cạnh những điều kiện thuận lợi, những kết quả đạt được trong những năm vừa qua cũng có những trở ngại, bất đồng, trực tiếp nhất là vấn đề tranh chấp trên Biển Đông. Trong bối cảnh đó, cuộc hội đàm giữa Chủ tịch nước Trương Tấn Sang và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tập Cận Bình đã đạt kết quả quan trọng, rất đáng khích lệ. Như vậy là quan hệ Việt Nam-Trung Quốc vẫn tiếp tục tiến về phía trước. Hay nói cách khác là kết quả cuộc hội đàm cấp cao đó đã thúc đẩy quan hệ Việt Nam –Trung Quốc tiếp tục tiến về phía trước.

- Có thể nói, trong chuyến đi này, lãnh đạo Việt Nam và Trung Quốc thống nhất nhận thức về việc cần củng cố và làm sâu sắc hơn mối quan hệ Việt Nam – Trung Quốc, khẳng định việc xử lý những tranh chấp hiện nay bằng biện pháp hòa bình theo những nguyên tắc của luật pháp quốc tế, theo thỏa thuận đã được ký kết từ chuyến thăm Trung Quốc của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng vào năm 2011, theo nguyên tắc được xác định trong Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC). Hai bên thống nhất tiến hành hợp tác ở những khu vực ít nhạ‌y cả‌m. Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đã khẳng định việc hợp tác này không phương hại đến chủ quyền và lợi ích của đất nước. Đó là nguyên tắc và đó là điều nhân dân cần được thông tin, được hiểu một cách rõ ràng và đầy đủ để củng cố niềm tin.

- Thời gian qua, các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước đều thay mặt nhân dân thể hiện một cách mạnh mẽ quyết tâm của đất nước, của nhân dân ta bảo vệ chủ quyền, lợi ích chính đáng của Việt Nam. Giải quyết những vấn đề trong quan hệ Việt Nam – Trung Quốc đòi hỏi sự kiên trì, không thể nóng vội. Chưa thể giải quyết được mọi việc trong một chuyến đi hay ở một thời điểm nhất định nào đó khi trên thực tế lập trường hai bên rất khác nhau trong việc khẳng định chủ quyền mỗi bên ở Biển Đông. Điều cần tránh nhất, nguyên tắc cần đạt tới nhất là phải không dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực trong giải quyết vấn đề trên Biển Đông, mà phải dùng giải pháp đối thoại hòa bình tuân theo luật pháp quốc tế và những nguyên tắc, thoả thuận, cam kết mà lãnh đạo cấp cao hai bên đã khẳng định. Khi chúng ta hiểu đây là cuộc đấu tranh lâu dài, bền bỉ thì hết sức tránh những hoạt động có tính bộc phát, tự phát làm phức tạp thêm tình hình. Tôi muốn nhấn mạnh, chúng ta phải làm cho nhân dân hiểu, tin vào đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước đang được triển khai một cách khoa học, bài bản với lộ trình, bước đi phù hợp.

- Phải học hỏi, phát huy truyền thống kinh nghiệm đối ngoại của cha ông chúng ta. Trong thế giới biến động này, hai nước Việt Nam, Trung Quốc có một tài sản quý báu đó là truyền thống hữu nghị gắn bó lâu đời mà cả hai bên đều dày công vun đắp, hai nước có chế độ chính trị - xã hội giống nhau, hoàn cảnh, điều kiện cũng có nhiều nét tương đồng. Đó là lợi thế để phát triển mối quan hệ song phương.

Tăng cường tình đoàn kết, hữu nghị, hợp tác với tất cả các quốc gia, Việt Nam đang tham gia vào đời sống quốc tế như một thành viên có trách nhiệm. Chúng ta thực hiện chính sách đối ngoại với Trung Quốc một cách mềm dẻo, linh hoạt để hạn chế những điểm bất đồng, tăng cường những điểm chung, những đồng thuận. Trên cơ sở DOC, các nước ASEAN và Trung Quốc sẽ đàm phán để xây dựng Bộ Quy tắc về ứng xử của các bên ở Biển Đông (COC). Do tính cấp thiết của COC, chúng ta hy vọng quá trình đàm phán này sẽ không kéo dài.

- Hai bên đã thống nhất lập đường dây nóng để xử lý trên tinh thần nhân đạo các vấn đề liên quan đến ngư dân trên Biển Đông. Chúng ta kí kết với Trung Quốc bất cứ thỏa thuận nào cũng xuất phát từ lợi ích chính đáng của mỗi bên. Phía Việt Nam lúc nào cũng sẵn sàng và trên thực tế luôn thực hiện nghiêm túc các thỏa thuận. Bởi vậy, chúng ta luôn mong muốn, chờ đợi phía Trung Quốc cũng làm như vậy. Như thế mới xây dựng được lòng tin. Mối quan hệ của hai nước chỉ có thể phát triển được trên cơ sở xây dựng niềm tin tưởng lẫn nhau.