Đằng sau chiến lược loại bỏ giới lãnh đạo Iran

Mỹ và Israel cho biết họ đã giành được ưu thế trên không tại một số khu vực của Iran, cho phép các chiến đấu cơ tấn công mục tiêu gần như theo ý muốn. Bên cạnh đó, họ cũng sở hữu ưu thế tình báo, giúp họ xác định vị trí và hạ sát nhiều lãnh đạo cấp cao của Iran. Vậy chiến lược đằng sau các đòn tấn công này là gì? Một trong những câu trả lời được đưa ra là: gây rối loạn hệ thống chỉ huy của Tehran.

Theo các quan chức quân sự Mỹ, bước đi đầu tiên trong chiến dịch không phải là cuộc tấn công nhằm vào khu phức hợp của lãnh tụ tối cao Iran, mà là các hoạt động tác chiến mạng do Bộ Tư lệnh Không gian Mỹ phối hợp với các đối tác Israel tiến hành. Các chiến dịch này đã làm tê liệt khả năng nhận thức tình huống của Iran, ngăn cản nước này liên lạc và phản ứng kịp thời trước diễn biến thực địa.

Tận dụng lợi thế đó, các cuộc không kích nhằm vào nhiều địa điểm khác nhau đã loại bỏ hàng loạt lãnh đạo cấp cao. Những nhân vật này được cho là đã bị Cục Tình báo Trung ương (CIA), Mossad cùng các cơ quan tình báo khác theo dõi trong nhiều tháng.

Giới phân tích cho rằng điều này nhiều khả năng đạt được thông qua sự xâm nhập kỹ thuật kéo dài vào hệ thống liên lạc của Iran, kết hợp với mạng lưới điệp viên hoạt động tại chỗ, thường do Mossad điều hành. Kết quả là Tổng Tham mưu trưởng quân đội, Bộ trưởng Quốc phòng và Tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đều nằm trong số những người thiệt mạng. Israel được cho là đóng vai trò chủ đạo trong các đòn tấn công này.

Mỹ cho biết trong những đợt tấn công đầu tiên, họ cũng nhắm vào hệ thống chỉ huy - kiểm soát, các bệ phóng tên lửa đạn đạo và hạ tầng tình báo của Iran.

Mục tiêu công khai của chiến lược này là “làm cho đối phương choáng váng và rối loạn”, theo phát biểu của Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, trong cuộc họp báo hôm 2/3. Tham vọng của Mỹ và Israel là làm tê liệt bộ máy vận hành của Iran.

Tuy nhiên, Tehran đã chuẩn bị cho kịch bản giới lãnh đạo bị nhắm đến. Các quan chức cấp cao được yêu cầu chỉ định nhiều người kế nhiệm trong trường hợp thiệt mạng, đồng thời giữ bí mật danh tính những người này. Chính sự nhận thức rõ ràng về nguy cơ này khiến giới quan sát càng bất ngờ khi một số nhân vật cấp cao nhất của chính quyền Iran vẫn tổ chức cuộc họp vào sáng 28/2, vốn có nguy cơ có thể khiến nhiều người trong số họ thiệt mạng cùng lúc.

Các vụ hạ sát này tác động như thế nào đến cục diện chiến tranh?

Trong ngắn hạn, điều này có thể khiến Iran gặp khó khăn hơn trong việc tập hợp và tổ chức phản ứng. Sự hỗn loạn do các cuộc tấn công có chủ đích nhằm vào giới lãnh đạo có thể mang lại lợi thế quân sự, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn những rủi ro nhất định.

Hiện chưa rõ các loạt tên lửa và máy bay không người lái được phóng đi khắp Trung Đông là kết quả của một chính sách đã được định sẵn và đang vận hành theo “chế độ tự động”, hay do các chỉ huy địa phương tự hành động theo sáng kiến riêng, hoặc vẫn có một trung tâm chỉ huy đang phát lệnh thông qua chuỗi chỉ huy còn hoạt động hiệu quả. Câu hỏi tiếp theo là liệu việc loại bỏ hàng loạt lãnh đạo cấp cao có làm thay đổi căn bản tính toán chiến lược của Iran, giữa việc tiếp tục chiến đấu hay tìm kiếm một lối thoát.

Một bản đánh giá tình báo của CIA hoàn tất ngay trước khi chiến sự bùng phát từng dự đoán rằng nếu lãnh tụ tối cao bị loại bỏ, các nhân vật cứng rắn thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran có thể sẽ gia tăng quyền kiểm soát.

Bất kỳ nhà lãnh đạo mới nào cũng sẽ phải cân nhắc liệu sự tồn vong của chế độ được đảm bảo tốt hơn bằng việc tiếp tục chiến đấu - hay bằng con đường đàm phán, đồng nghĩa với việc chấp nhận nhượng bộ trước các yêu cầu của Mỹ. Tuy nhiên, nếu các nhân vật chủ chốt tiếp tục bị hạ sát, khả năng đạt được đồng thuận nội bộ để đưa ra quyết định chiến lược hoặc khởi động đàm phán có thể sẽ càng trở nên khó khăn hơn.

Một số nhà phân tích cho rằng Mỹ có thể mong muốn xuất hiện một nhân vật tương tự bà Delcy Rodríguez - người thay thế ông Nicolás Maduro tại Venezuela và được cho là có xu hướng hợp tác với Washington. Tuy nhiên, chưa rõ liệu ở Iran có tồn tại một nhân vật như vậy hoặc liệu người đó có đủ khả năng điều hành đất nước hay không.

Câu hỏi cuối cùng, thậm chí còn quan trọng hơn, là liệu các vụ hạ sát có làm gia tăng khả năng thay đổi chế độ hay không. Lịch sử cho thấy sức mạnh không quân đơn thuần hiếm khi đủ để làm sụp đổ một chính quyền và đến nay Mỹ chưa cho thấy ý định triển khai bộ binh trên thực địa.

Washington có thể đang kỳ vọng rằng việc triệt hạ các lực lượng an ninh và tình báo Iran sẽ tạo điều kiện để một phong trào nổi dậy ở nước này thành công, sau làn sóng biểu tình hồi tháng 1. Tuy nhiên, bộ máy quyền lực tại Tehran được đánh giá là có cấu trúc sâu rộng và bền chặt, đồng thời chính quyền sẽ làm mọi cách để duy trì quyền lực. Trong khi tương lai ban lãnh đạo Iran còn nhiều bất định, ưu tiên hiện tại của Israel và Mỹ dường như vẫn là gây thiệt hại tối đa cho chế độ hiện tại.