Người dân miền Bắc - Trung vì sao cúng chuối ngày Tết?
Người dân miền Bắc, miền Trung nổi tiếng là những người khuôn khổ, nguyên tắc với lối suy nghĩ chu toàn. Chính vì vậy những phong tục tập quán trong ngày Tết được họ chuẩn bị rất kỹ lưỡng, trong đó có mâm ngũ quả. Mâm ngũ quả ngày Tết miền Bắc được coi là cả tấm lòng họ gửi gắm vào đó để tiễn biệt một năm cũ qua đi và chào đón năm mới tới với bao điều mong ước mới.
Trong mâm ngũ quả của người miền Bắc, chuối là loại quả chủ lực trong toàn bộ mâm hoa quả cúng Tết. Chính vì vậy chuối là loại quả không thể thiếu trên bàn thờ.
Vào những ngày giáp Tết, từ 25 âm lịch trở đi, ở các khu chợ hay cửa hàng hoa quả, chuối xanh bắt đầu được bày bán nhiều. Với người 2 miền Bắc - Trung, nải chuối tượng trưng cho con cháu sum vầy, quây quần, đầm ấm. Nải chuối ngửa lên giống như bàn tay hứng lấy nắng sương, đọng thành quả ngọt với ý nghĩa may mắn, bao bọc và chở che.
Mâm ngũ quả của người miền Bắc thường có 5 loại: Chuối, bưởi, đào, hồng, quýt. Cách trình bày truyền thống là: Chuối ở dưới cùng, đỡ lấy toàn bộ các loại quả khác. Trong đó, chuối tượng trưng cho gia đình sum vầy, quây quần, đầm ấm, bao bọc. Chính giữa là quả bưởi hoặc phật thủ. Phật thủ tượng trưng cho bàn tay Phật che chở cho cả gia đình; còn bưởi - cầu ước sự an khang, thịnh vượng; Thanh long đỏ - Rồng mây hội tụ, thể hiện sự phát tài, phát lộc; Đu đủ vàng tượng trưng cho sự thịnh vượng, đủ đầy.
Vì chuối là loại quả quan trọng nhất trong mâm ngũ quả nên người miền Bắc và miền Trung đều đặc biệt quan tâm đến lựa chọn loại quả này để thờ Tết. Tiêu chí chọn chuối thờ không chỉ đơn giản về hình dáng, màu sắc mà họ còn chú trọng đến số lượng quả trong một nải chuối. Những nải có quả lẻ được người ta mua nhiều hơn các nải có quả chẵn.
Chuối thờ được lựa chọn là chuối xanh, nải chuối có số quả lẻ.
Theo T.S, Chuyên gia phong thủy Nguyễn Ngoan cho biết, chẵn là số âm, lẻ là số dương, số âm không có tốt. Hơn nữa trái chuối là số âm nên ta cần số dương. Chính vì thế nên nải chuối có quả lẻ thường bán đắt hơn nải chuối có quả chẵn.
Nhà Nghiên cứu văn hóa, PGS.TS Nguyễn Thanh Tú cũng cho biết thêm, do tư duy người Việt thích số lẻ, số lẻ là tượng trưng cho sự sinh sôi nên từ thắp hương, cắm hoa đều chọn số lẻ. "Thắp hương phải kiêng số chẵn, 3 nén hương là thờ Thiên, Địa, Nhân, 5 nén là thờ 5 đức tính của con người là nhân, lễ, nghĩa, trí, tín. Tư duy của con người là thích số lẻ, số lẻ là số của sự sinh sôi". Tương tự vậy, nải chuối được lựa chọn để thắp hương cũng thường có số quả lẻ.
Người miền Bắc chú trọng thờ chuối xanh chứ không thờ chuối chín. Vì những nải chuối này khi thắp hương, độ nóng của nhang sẽ làm chuối chín nhanh, rụng quả, hỏng cả mâm ngũ quả. Hơn nữa, mâm ngũ quả sẽ có 5 loại quả với 5 màu sắc khác nhau, tượng trưng cho quy luật đất trời theo ngũ hành: Kim (màu trắng), Mộc (màu xanh), Thủy (màu đen), Hỏa (màu đỏ), Thổ (màu vàng). Vì vậy, màu xanh của chuối chính là tượng trưng cho hành Mộc. Nếu thờ chuối màu vàng sẽ không đủ ý nghĩa.
Mâm ngũ quả của người miền Bắc chủ yếu có 5 loại quả chính.
Người miền Nam không cúng chuối vì sợ đen đủi?
Từ Bắc vào Nam, các loại trái cây dùng để bày trên mâm ngũ quả đa dạng, với biểu tượng về điều ước của gia đình, mang những màu sắc chung như: Xanh lá (cân bằng, bình yên), đỏ, cam (may mắn), vàng (phát tài lộc).Tùy theo từng vùng miền với đặc trưng về khí hậu, sản vật và quan niệm riêng mà người ta chọn các loại quả khác nhau để bày mâm ngũ quả. Tuy nhiên, nếu người miền Bắc, miền Trung cúng chuối cho ngày Tết thì người miền Nam lại không. Bởi vì một lý do rất đơn giản là họ không thờ theo triết lý trái cây mà thờ theo ngôn ngữ. Chính vì cúng trái cây theo ngôn ngữ nên người miền Nam rất kỵ thờ cúng chuối trong dịp Tết vì sợ "chuối" (đen đủi) hay "đuối" cả năm. Họ cũng không cúng cam vì không muốn cam chịu, không cúng quýt vì sợ bị quỵt nợ.
Người miền Nam không cúng chuối vì sợ đen đủi.
Mâm ngũ quả của người miền Nam thường là: Mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài, sung, hay nho, thể hiện mong muốn "cầu vừa đủ xài sung" hay "cầu vừa đủ xài no"... Mỗi chữ cũng là đại diện cho những loại quả chính được trưng bày trong mâm ngũ quả của người miền Nam. Ở đây "cầu" chính là trái mãng cầu (hay trái na ở miền Bắc), "sung" chính là trái sung, "vừa" là cách nói theo ngữ điệu, chính là quả dừa, "đủ" là quả đu đủ và cuối cùng "xài" chính là quả xoài.
Từng loại quả trong mâm ngũ quả ngày Tết miền Nam đều mang ý nghĩa riêng của nó. Mãng cầu mang ý nghĩa may mắn, thịnh vượng; Sung: tượng trưng cho sự sung túc, sung mãn về tình cảm, tiền bạc; Dừa: Cầu mong cuộc sống vừa đủ, không túng thiếu và viên mãn; Đu đủ: cầu mong sự no đủ cả về kinh tế và tình cảm, đầy đủ thịnh vượng trong cuộc sống; Xoài: Việc tiêu xài không cần lo nghĩ.
Ngoài những loại quả chính này thì còn có thể bổ sung vào mâm ngũ quả những loại quả thơm (hay quả dứa) với ý nghĩa mỗi năm con cháu đềm sum họp quây quần về nhà và một cặp dưa hấu với ý nghĩa đem lại may mắn đủ đầy cho gia đình.
Người miền Nam không thờ theo triết lý trái cây mà thờ theo ngôn ngữ.
Tùy theo đặc điểm khí hậu vùng miền và quan niệm truyền thống mà người ta chọn những loại quả để trưng bày phù hợp. Vì vậy không thể áp đặt mâm ngũ quả ở miền Bắc vào cho miền Nam được bởi có một số loại quả thích hợp dùng ở miền này nhưng lại đại kỵ với người miền khác theo quan niệm của họ. Mâm ngũ quả tựu chung lại thường thể hiện cho những mong ước của người Việt vào một năm mới tốt đẹp hơn, gói gọn trong ý nghĩa của ngũ phúc: "Phúc, quý, thọ, khang, ninh" - có nghĩa là giàu có - sang trọng - sống lâu - mạnh khỏe - an toàn.
Mâm ngũ quả ngày Tết là nét văn hóa đặc trưng của người Việt, dù có khác nhau giữa các vùng miền nhưng trên hết đều thể hiện sự thành kính hướng về nguồn cội, tổ tiên và ước mong một năm mới an khang, hạnh phúc và đủ đầy.
